Thuiswerken is voor veel mensen geen tijdelijke situatie meer, maar een vast onderdeel van de week. Wie nu een woning laat bouwen, doet er goed aan daar in het ontwerp al rekening mee te houden. Toch kiezen veel bouwers ervoor om de werkplek later wel te regelen: een laptop op de keukentafel, een hoekje in de woonkamer, of een bureau op de overloop. Dat werkt de eerste maanden prima, maar op termijn wringt het.
Waarom de keukentafel op termijn niet werkt
Een werkplek in de leefruimte lijkt in het begin efficiënt. Er is geen extra vierkante meter voor nodig en je zit meteen in het middelpunt van het huis. Het probleem ontstaat zodra werk en privéleven door elkaar gaan lopen. Videobellen terwijl er in de keuken wordt gekookt, spullen die 's avonds weer opgeruimd moeten worden voordat er gegeten kan worden, kinderen die willen spelen terwijl er geconcentreerd gewerkt moet worden: het stapelt zich op. Ook akoestisch is een open leefruimte niet ideaal. Geluid van de vaatwasser, de televisie of gezinsleden draagt ver in een open plattegrond, en dat werkt averechts tijdens een gesprek of telefoongesprek. Daglicht is er vaak wel voldoende in de woonkamer, maar het valt zelden op de plek waar een scherm staat, met schittering of tegenlicht tot gevolg. Al deze kleine ergernissen zijn op zichzelf niet dramatisch, maar bij elkaar opgeteld zorgen ze ervoor dat een geïmproviseerde werkplek na een jaar of twee als onhoudbaar wordt ervaren. Verbouwen achteraf is dan de enige uitweg, en dat is ingrijpender en duurder dan iets wat in de ontwerpfase met een paar keuzes al opgelost had kunnen worden.
Ontwerpkeuzes die het verschil maken
Wie vanaf het begin ruimte voor werk meeneemt, hoeft niet meteen een volledige aparte kantoorvleugel te bouwen. Het gaat vooral om een paar bewuste keuzes in de indeling. Een eigen ruimte met een deur die dicht kan, hoe klein ook, maakt al een groot verschil ten opzichte van een open hoek. Zo'n ruimte hoeft niet naast de slaapkamers te liggen; een plek dichter bij de voordeur of juist aan de achterkant van het huis, met een raam op het noorden of oosten, voorkomt directe zoninval op het scherm en geeft toch voldoende daglicht om prettig te kunnen werken. Geluid is met bouwkundige middelen relatief eenvoudig te beperken: een binnenwand met extra isolatie, een deur die goed sluit en vloerafwerking die geluid dempt, schelen al veel ten opzichte van een open verbinding met de rest van het huis. Wie regelmatig klanten of collega's ontvangt, kan overwegen de werkruimte bij de entree te plaatsen, eventueel met een eigen buitendeur, zodat bezoek niet dwars door de woonkamer hoeft te lopen. Dat is meteen ook praktisch voor het gezin, dat zo niet wordt gestoord door zakelijk bezoek.
De plattegrond van de woning bepaalt sterk hoeveel vrijheid er is om dit soort keuzes te maken. Een woning met veel losse, kleine ruimtes laat zich achteraf lastig aanpassen als de gezinssituatie of werksituatie verandert. Een woning met een groot, open bouwvolume biedt daarin meer flexibiliteit, omdat binnenwanden minder vaak dragend hoeven te zijn en de indeling dus makkelijker naar wens is te bepalen. Dat is een van de redenen waarom een schuurwoning bouwen in dit verband vaak als voorbeeld genoemd wordt: de eenvoudige, rechthoekige hoofdvorm en het grote overspannen dakvlak zorgen voor een ruim binnenvolume zonder veel tussenmuren, waardoor een aparte werkkamer relatief eenvoudig in te passen is zonder dat dit ten koste gaat van de rest van de indeling.
Denk aan techniek en toekomst
Naast de indeling is het verstandig om ook de techniek in de werkruimte vroeg mee te nemen. Voldoende stopcontacten op de juiste hoogte, een vaste internetaansluiting in plaats van alleen wifi, en genoeg ventilatie voor een ruimte waar overdag een computer en verlichting aanstaan, zijn dingen die achteraf lastiger toe te voegen zijn dan tijdens de bouw. Ook loont het om na te denken over de toekomst van de ruimte: een werkkamer die met een paar aanpassingen ook dienst kan doen als slaapkamer, hobbyruimte of logeerkamer, blijft langer bruikbaar dan een ruimte die alleen voor kantoorwerk is ingericht. Zo'n woning is beter voorbereid op veranderingen in de manier van werken, zonder dat er meteen weer verbouwd hoeft te worden zodra de situatie verandert.